روح انگیز سامی نژاد « اولین بازیگر زن سینمای ناطق ایران »


 روح انگیز سامی نژاد اولین بازیگر زن سینمای ناطق ایران

 روح‌انگیز سامی‌نژاد با نام اصلی صدیقه سامی‌نژاد سوم تیرماه سال 1295 در بم به دنیا آمد.
او پدرش را در دوران کودکی از دست داد و با مادرش زندگی می‌کرد. سامی‌نژاد در 13 سالگی به ازدواج فردی به نام دماوندی درآمد و با او به هندوستان مهاجرت کرد.
دماوندی در استودیو امپریال فیلم بمبئی راننده اردشیر ایرانی صاحب این استودیو بود که بعدها «دختر لر» اولین فیلم ناطق سینمای ایران را با بازی سامی‌نژاد تهیه و کارگردانی کرد.
«دختر لر» در حالی ساخته شد که حدود 40 سال از تولد سینما در دنیا می‌گذشت. تولید یک فیلم ناطق در ایران تا آن زمان امکان‌پذیر نبود. تا این که عبدالحسین خان شیروانی معروف به سپنتا، شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار در نیمه‌ دوم دهه 1300 با هدف تحقیق در زمینه هنر و فرهنگ ایران باستان به هند رفت.
او در نهایت تصمیم گرفت وارد دنیای سینما شود و این کار را با نوشتن فیلمنامه «دختر لر» انجام داد.

«دختر لر» بر اساس داستان عامیانه «جعفر و گلنار» شکل گرفت. این فیلم درباره گلنار یک دختر لر در منطقه‌ای تحت کنترل راهزنان مسلح به فرماندهی قلی خان است. گلنار در قهوه‌خانه‌ای کار می‌کند و در آن‌جا با جعفر مامور دولت آشنا می‌شود و می‌خواهد با او ازدواج کند.
سپنتا پس از نوشتن فیلمنامه «دختر لر» سامی‌نژاد را برای بازی در نقش گلنار انتخاب کرد و در نهایت خودش نیز به نقش جعفر ظاهر شد. انتخاب سامی‌نژاد بیشتر به این خاطر بود که هیچ زنی قبول نمی‌کرد جلوی دوربین برود، چرا که آن زمان زنان در حجاب کامل بودند. ضمن اینکه خیلی‌ها استعداد این کار را نداشتند.
سامی‌نژاد بازی در «دختر لر» را پذیرفت و با سپنتا قراردادی چهل روزه‌ امضا کرد، اما به دلیل نهایی نبودن فیلمنامه، دیالوگ‌ها و امکانات فیلمبرداری، کار ساختن فیلم هفت ماه کشید. ضمن اینکه سپنتا به‌ خاطر لهجه‌ غلیظ کرمانی سامی‌نژاد ناچار شد داستان «دختر لر» را به گونه‌ای تغییر دهد تا موضوع آن مربوط به ایالات و قدرت حکومت مرکزی ایران باشد.
در نهایت «دختر لر» پس از مشکلات بسیار آبان‌ماه سال 1312 در مایاک و سپه که دو سینمای معروف آن زمان تهران بودند، به نمایش عمومی درآمد و مورد استقبال قرار گرفت.
سامی‌نژاد سپس در فیلم «شیرین و فرهاد» ساخته‌ سپنتا بود بازی کرد. او پس از بازی در این فیلم از دماوندی جدا شد و با نصرت‌الله محتشم از بازیگران سرشناس تئاتر ازدواج کرد. این ازدواج مدت زیادی به طول نکشید و محتشم در بازگشت به ایران او را غیابی طلاق داد.
سامی‌نژاد پس از 18 سال اقامت در هندوستان به ایران بازگشت، اما برای ادامه کارش در سینما با مخالفت خانواده روبرو شد. او به خاطر آزارهایی که از خویشان و آشنایان و مردم دید بعد از دو فیلم دیگر هرگز حاضر نشد در فیلمی ایفای نقش کند.

روح‌انگیز سامی‌نژاد و عبدالحسین سپنتا در «دختر لر»

سامی‌نژاد پس از بازگشت به ایران، گواهی‌نامه سیکل اولش را گرفت و در وزارت بهداری به عنوان پرستار مشغول به کار شد و در تهران اقامت گزید. او پس از مدتی کار پرستاری را به کنار گذاشت و از طریق اجاره دادن طبقه اول خانه‌ دوطبقه‌ای که خریده بود، گذران زندگی می‌کرد. ازدواج سوم سامی‌نژاد با یکی از بستگانش نیز شکست خورد و چون فرزندی نداشت حدود 30 سال تنها زندگی کرد.
سامی‌نژاد سال 1349 در فیلم مستند «تاریخ سینمای ایران؛ از مشروطیت تا سپنتا» از مصائبی که در آن گذشت صحبت کرد و به تلخی گریست.
او در‌این‌باره گفت: «به خاطر ناراحتی‌هایی که در موقع فیلمبرداری و بعد از آن چه از طرف فامیل و چه از طرف مردم کشیدم، هرگز راضی نشدم در فیلم دیگری بازی کنم ... هر موقع که از در شرکت می‌آمدیم بیرون، مجبور بودیم سه نفر مستحفظ داشته باشیم، یک شوفر و دو نفر کمک شوفر که شیشه پرت نکنند. هر جایی هم که می‌رفتیم باید یه چیزی سرمون می‌انداختیم تا کسی ما رو نشناسد...»
سامی‌نژاد 10 اردیبهشت سال 1376 در سن 81 سالگی در تهران درگذشت در حالی که محققان و کارشناسان سینمای ایران بی‌خبر از او معتقد بودند سال‌ها پیش در گذشته است. او در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
*****




****

اردیبهشت ماه 76 روح‌انگیز سامی‌نژاد اولین بازیگر زن سینمای ایران در سن 81 سالگی درگذشت. زنی که هرچند بدون آگاهی به عواقب حضور در سینما، پا به این هنر و رسانه قدرتمند گذاشت و زندگی و روزگار خود را تلخ نمود اما حضورش در فیلم "دختر لر"، اولین فیلم حرفه‌ای و ناطق تاریخ سینمای ایران راه را برای حضور سایر بازیگران زن ایرانی در سینما گشود؛ به علاوه حضور روح‌انگیز سامی‌نژاد با لهجه شیرین کرمانی‌اش در فیلم "دختر لر" خاطره ای تاریخی و هنری از لهجه کرمانی در تاریخ سینما برجا گذاشته است...

عبدالحسین سپنتا و روح انگیز سامی نژاد بازیگر کرمانی در فیلم دختر لر اولین فیلم ناطق تاریخ سینمای ایران ۱۳۱۱

***

روح‌انگیز سامی‌نژاد در تاریخ سوم تیر ۱۲۹۵در شهرستان بم متولد شد. او تنها فرزند خانواده بود؛ پدرش میرزا اسدالله خیلی زود دار فانی را وداع گفت و مادرش سکینه سامی‌زاده با مرد دیگری ازدواج کرد. روح‌انگیز دوران تحصیلات ابتدایی خود را در کرمان گذراند و خیلی زود به ازدواج دماوندی در آمد و با او از بم به هندوستان سفر کرد. در هندوستان دماوندی در استودیو امپریال فیلم که متعلق به یک ایرانی به نام اردشیرخان ایرانی بود مشغول به کار شد. در این زمان عبدالحسین سپنتا در به در به دنبال هنر پیشه زنی بود که بتواند فارسی صحبت کند. از آنجا که طبق روایت خود خانم سامی‌نژاد او صدای خوبی داشت و در آن روزگار به علت دوری از وطن کارش خواندن آواز در دوری از وطن درتنهایی و خانه خود بوده، روح انگیز به عبدالحسین سپنتا معرفی می شود و عبد الحسین سپنتا روح انگیز را برای فیلم دختر لر انتخاب می کند. البته تنها اشکال روح انگیز از دیدگاه سپنتا لهجه غلیظ کرمانی‌اش بوده اما صدا و بازی خوب او در این فیلم باعث خوشحالی کارگردان و تهیه کننده فیلم بود و روح‌انگیز سامی‌نژاد به عنوان اولین بازیگر زن ایرانی و مسلمان در سینما حضور پیدا کرد.



بازی در فیلم "دختر لر" مصایب زیادی برای روح‌انگیز در پی داشت؛ بسیاری در هندوستان و به خصوص در ایران قصد کشتن اورا کردند و به همین علت روح‌انگیز پس از حضور در سومین فیلم سپنتا "شیرین و فرهاد" به علت ناملایماتی که از جانب افراد متعصب به او وارد می شد بازیگری را برای همیشه رها کرد و تا سال ۱۳۷۶بصورت ناشناس زندگی کرد و در اردیبهشت ۱۳۷۶در تهران در گذشت.



روح انگیز سامی نژاد روز قبل از مرگ ۱۳۷۶

یادش گرامی

*****









عبدالحسین سپنتا و روح انگیز سامی نژاد بازیگر کرمانی در فیلم دختر لر اولین فیلم ناطق تاریخ سینمای ایران ۱۳۱۱

نظرات

پست‌های پرطرفدار